Четверг , 26-Ноябрь 2020
Башкы бет / Аналитика / Голам-Али Хаддад Адел: Коронавирус пандемиясынын айрым оӊ тараптары

Голам-Али Хаддад Адел: Коронавирус пандемиясынын айрым оӊ тараптары

Фарсы тили жана адабияты маданий уюмунун жетекчисинин көз карашында коронавирустун көйгөйү жана оорчулдугу менен катар, анын оӊ тараптары да бар экенине ишенет.

Голам-Али Хаддад Адел, Фарсы тили жана адабияты маданий уюмунун жана «Саади» фондунун жетекчиси, коронавирустун тарап кеткенине байланыштуу  көптөгөн жерлерде үй карантини жарыяланган күндөрүндөгү абал тууралуу өз оюн «Мехр» маалымат агенттигинде жарыялады.

Ал,  коронавирустан улам пайда болгон абалдын жакшы жактарына көз чаптырды, мисал катары: Иран элинин чагымчыл согуш убагында эки эселеп көргөзгөн рухий биримдиги жана ынтымагы, ошондой эле өзүн өзү сыйлоо, маданияттуу жүрүм-турум, кээ бир Европа өлкөлөрү жана Америкадагыдай дүкөн, соода тармактарында күнүмдүк оокаттар үчүн жан талашуу жана узун кезектердин болбошу. Бул изилдөөчүнүн сөзү боюнча, коронавирустун кышы бүтөт, бирок көмүр үчүн уятка калуу түбөлүкө сакталып калат.

Хаддад Аделдин бул кайрылуусундагы дагы бир баса белгиленген жагдай, өлкөнүн медайымдарынын, медицина кызматкерлеринин, бул оор күндөрдө өзүн-өзү курмандыка, тобокелдике салуусу. Иран улуту коронавирус менен күрөшүү күндөрүндө, өзү тууралуу эӊ бир кооз элести калтырды жана бул вирусту жеӊген соӊ ондогон жылдар бою анын улуулугу жана даӊкы адамдардын эсинде сакталып калат. Ал аны менен катар мындай дейт, Иран коронавирустан кийин жакшыраак Иран болушу толук мүмкүн.

Төмөндө Хаддад Аделдин сөзүнүн тексти кенениреек берилди:

Бир Аллахтын ысымы менен

Акыркы бир айдан бери биздин өлкө коронавирус менен күрөшүп келүүдө, анын себебинен улам бир канча мекендештерибиз өз өмүрүнөн айрылды жана бир тобу COVID-19 вирусуна чалдыгышты. Албетте бул илдетке жалпы адамзаты чалдыгып олтурат. Коронавирус бир гана Иран коомундагы ар бир кишиге же ар бир нерсеге өзүнүн таасирин тийгизген жок, балким бүткүл дүйнө элинин кыймылын басаӊдатып, адамдарды үйдүн ичине кулпулады. Акыркы апталарда элдер дагы, бийлик дагы оор күндөрдү башынан өткөзүп жатат. Ушундай оор, ачуу жана өкүнүчтүү жагдайларды эске алуу менен бирге абалдын коомдогу кээ бир оӊ жана жакшы учурларына да көӊүл буруп кетсек жаман болбостур.

Коронавирустун жайылышы менен дагы бир ирет иран элинде достук сезиминин жаӊы деӊгээли жана бири-бирине жардам берүүсү күч алды, коомдо чагымчыл согуш учурундагыдай абал пайда болду. Согуш жылдарында бардык адамдар жан дилдери, жүрөктөрү, сезимдери менен биримдикте болуп согушка жана согуш майданына аттанышкан. Алыскы айылда жашаган кедей кары кемпир үйүндө бир нече жумурткасы болсо фронтко жиберген, кыз келиндер чогулуп аскерлерге кийим тигишкен. Мектеп окуучулары тыйындап чогултуп жүргөн акчаларын фронтко жиберишкен, аскерлерге кат жазышкан, ар кайсыл топтордогу жана катмарлардагы адамдардын ар биринин тапшырмалары болгон, ар бир адам мекен алдындагы милдетин сезе билген. Албетте, алардын эӊ маанилүү жана мыктылары  аскер кийимин кийип, фронтко бет алгандар, согуш майданына түшүп шейит кетип, жарадар болуп, өз динин, мекенин жана ынкылабын коргошкондор.

Азыркы маалда ошол учурдун элеси башкача бир кейипте эл ичинде, коомдо жаралып, кайталанууда. Өнөр-жай ишканалары элдердин медициналык жана саламаттык муктаждыгын камсыздоо үчүн өз продукцияларын күчтөндүрдү. Бирөөсү бет кап тиксе, экинчиси дезинфекция каражаттарын даярдап атат, кыз-келиндер ошол согуш жылдарындагыдай маскаларды, медицина кызматкерлеринин атайын кийимдерин тигүүдө. Жаштар, студенттер аймактарты, шаарларды жана эл топтолгон жерлерди дезинфекция кылууда жана бейтапканаларда медицина кызматкерлерине жардам көрсөтүп, коронавирус илдетинин алдын алууда бир канча зор иштерди өз мойнуна алышты. Куралдуу күчтөр өкмөттүн жардамы менен эбегейсиз иштерди аткарды, чоӊ бейтапканалар жана хоспистер тез аранын ичинде салынды. Мектеп, университет жана башка окуу борборлорунун мугалимдери интернет аркылуу мектеп окуучуларына, студенттерге сабак берүүдө. Элге керектүү негизги продуктылар токтогон жок жана тамак-аш жана башка продукциялар адаттагыдай соода түйүндөрүндө жалпыга жеткиликтүү.

Иран эли кээ бир башка өлкөлөрдөгү элдерге салыштырмалуу өзүнүн адеп, ахлак, маданиятын көрсөтө алды. Кээ бир болор болбос жана өзгөчө учурларды эске албаганда, күнүмдүк муктаждыктар үчүн соода түйүндөрүнө болгон чабуул көрүнгөн жок жана Америкада, бир катар Европа өлкөлөрүндөгүдөй гигиена буюмдарына узун кезектер түзүлгөн жок жана алар үчүн бири-бири менен урушушкан жок. Иран эли өзүнүн инсандык касиеттерин сактап, үлгү көрсөттү.

Баарынан урмат сыйга татыктуу көрүнүш доктурлардын, бүткүл медицина кызматкерлеринин, бейтапкана, медицина борборлорунун жетекчилеринин жасаган аракеттери. Иран улутунун ичиндеги аталган топ иран жылнамасы менен 1398-жылдын акыркы апталарынан баштап 1399-жылдын башына дейре (2020-жылдын март айы) мекендештердин аӊ сезиминде тереӊ орун алды жана алардын турпаты Ыйык коргонуу жылдарындагы өз жанын курмандыка чалган аскерлердикиндей деңгээлге жетти. Даарыгерлер, медайым, медагалар жана башка бул жааттагы кызматкерлер жанын тобокелдике салып өз кызматын өтөп, азыркы убака чейин алардын ичинен ондогон адамдар учурдагы илдет менен күрөшүп өз өмүрүн курмандыка беришти. Алардын көбү күндөп-түндөп бейтапканаларда иштешип, бир канча аптадан бери үй бетин көрө элек, балдарын кучактап бетинен өбө элек, өлүм алып келген оорунун алдын алуу үчүн эс алуудан баш тартышты. Саламаттыкты сактоо министри жана анын кызматташтары мындай катаал учурдагы сыноодон жакшы көрсөткүч менен өтүштү жана аларга болгон урмат артты. Элдер дагы улуттун саламаттыгын коргоодо күрөшүп жаткан адамдарды, ошол ыйык согуштун алдынкы фронтунда жүргөн жоокерлерди караган көз караш менен карашууда жана ошондой мамиле кылууда. Ислам ынкылабынын жетекчиси, бул илдет менен күрөшүп каза тапкандарга шейит макамын берди. Бир сөз менен айтканда бүткүл медицина кызматкерлери элдин жүрөгүнүн түпкүрүнөн орун алды жана башка мүшкүл түшкөндө мекендештери үчүн өз жанын берүүгө даяр экенин далилдешти. Ошону менен бирге өлкөбүздүн медицина институттары, окуу жайлары кандай гана татыктуу адамдарды тарбиялап билим бергенин көрө алдык, өлкөдө жасалган даары-дармектердин, медицина курулуштарынын сапаты канчалык деӊгээлде жогору экенин байкадык.

Кыскача айтканда иран эли дагы бир ирет «Бир бүтүн улут», бардыгы бир жакадан баш, бир жеӊден кол чыгарган жооптуу коомдук иденттүү улут экенин сезе алды, дагы бир ирет «Мен» деген сөздөр «Биз» деген сөзгө айланды. Иран мусулмандары адеп-ахлактын баалуулуктарын көрсөтө алды, ар бир булуӊ бурчтан жардамга колдор сунулду, дагы бир жолу ынкылаб жана чагымчыл согуш жылдарындагы ынтымак, ырашкерликтин элестери, фронтко көмөк көрсөтүү сыяктуу биримдик менен ынтымак кайталанды. Массалык маалымат каражаттары, интернет айдыӊы жана телеканалдар дагы, адамдар үчүн үйдөн чыкпай олтуруу, илдеттин алдын алуу жана жеңил өтүү үчүн, бир катар иштерди аткарып, жардам көрсөтүүдө. Бирөө кичинекей балдар үчүн атайын программаларды сунуш кылса, экинчиси үй ичинде ойнолуучу оюндарды, көӊүл көтөрүү программаларын сунуштады. Кээ бирлери социалдык тармактар аркылуу коронавируска чалдыкпоо үчүн атайын курстарды окутуп, кеӊештерин беришти. Иран эли үчүн «Үй бүлөө» ар дайым ыйык жана эӊ маанилүү болуп келген, бул күндөрү үйдө олтуруу менен бир дасторконго олтуруп даам татышып бир тууган, үй бүлөө сезими мурдакыдан да катуу бекемделди жана үй бүлөө жашоосунун жаӊы тажрыйбасына кол сунушту.

Жеке жана кичи бизнес токтоп калгандыктан, дүкөн жана ижара обьектеринин ээлери ижара акысын кечип салышты, абал адаттагыдай нукка келмейинче эч кимден ижара акысы алынбашы жарыя кылынды. Өлкөнүн бардык жерлеринде колунда бар адамдар жана миӊдеген кайрымдуулук уюмдары кирешесин жоготкон адамдарга, кедей кем багалдарга материалдык түрдө жардам көрсөтүүдө. Өкмөт алгач кечирээк кыймылга келгени менен, элдердин материалдык тармактагы маселелерине бир топ жеӊилдиктерди киргизди. Кыскасы Иран эли мындай оор абалда өзү жөнүндө эӊ жакшы сыпатын жана сүрөтүн көрсөтө алды, жана бул элес оор илдетти жеӊгенден кийин алардын даӊкы жана улуулугу ондогон жылдар бою ирандыктардын элесинде сакталып калаарында шек жок.

Албетте, кээ бир кичине топтор диний ыйык, сыйынуучу жайлардын жабылуусуна каршылыктарын көргөзүштү, бул адамдардын мындай иши туура эмес көрүнүш жана келечекте мындай көрүнүш дагы бир ирет кайталанбашы үчүн диний кызматкерлер бул катачылыкты чечиши керек.

Бул ачуу тажрыйбанын дагы бир талашсыз чындыктарынын бири болуп адамдардын дуба кылуусу, сыйынуусу, Кудайды эстеп ага кайрылуусу. Адамзатынын цивилизациясы жана илими канчалык деӊгээлде узун-туурасына дейре өнүксө да кичинекей вирустун алдында алсыз экенин бир заматта түшүнүктүү болду, дүйнөнүн экономика жана өнөр жайы токтоп калды, колдор жогору көтөрүлүп кудайга жалынып-жалбарууга өттү. Адам баласы өзүнүн алсыздыгын сезмейинче текеберчиликтин тактысынан түшпөйт жана дили материалдык күчтөрдөн жогорку күч тарапка тартылбайт.

Бирок, акыркы апталарда Иран Ислам Республикасынын бардык эли жана бийлиги коронавирус илдети менен күрөшүп жатса, бир топ батыш массалык маалымат каражаттары жана бир катар Батыш өлкөлөрү бузукулук кылып өздөрүнүн адамкерчиликсиз жана анти-ирандык мүнөзүн көрсөтүштү. Алар Иранда коронавирустун жайылышына кубанышты жана бир нече жылдан бери эӊ оор санкциянын алдында жаткан өлкө, бул ооруга каршы туруштук бере албайт, Иран коому, өкмөтү, улуту кыйроого жана баш аламандыка учурайт, нааразычылыктар күчөп элдер көтөрүлүшкө чыгат деген максатты көздөшкөн. Ушундан улам жалаа жабып, жалган маалыматтарды таратышты. Эч бир оӊ кабарларды чыгарышкан жок, толук бойдон бир тараптуу маалыматтарды таркатышып, Иран Ислам Республикасы алсыз, колунан эч нерсе келбейт, элине аяр мамиле кыла албайт, өз элинен чындыкты жашырып жатат дегенден башка нерсе айта алган жок. Албетте мындай терс кабарлар коронавирустун толкуну Европа менен Америкага анчалык деӊгээлде жете элек кезинде, батыш өлкөлөрү мындай учурда кандай абалда калаарын биле элек кезинде жана санкция алдында жаткан Ирандын ийгилиги кандай болоорун байкай элек кезинде таркатылган. Кандай гана болбосун Иран эли коронавирустун тажрыйбасы менен өзүн да, душманын да жакшы тааныды жана бул Иран үчүн тарыхый сабак боло алды. Бул вирустун кышы соӊуна чыгат, бирок ошондогу кара көмүр үчүн уятка калуу түбөлүктүү болоору эч бир шексиз.

Кудайдын буйругу, баарыбыздын аракетибиз жана элибизде катылган ыймандын, ахлактын жардамы менен, ошондой эле бардык медицина жаатында күнү-түнү дебей кызмат кылып жаткан кызматкерлер, бийлик башчылары жана ар бирибиздин күч аракетибиз менен, Иран эли коронавирусту жеӊет жана жашоо өз нугу менен уланып Иранга береке келет, коронавирустун кайгысы ага болгон жеӊиштин сезимине айланат, ошондой эле бүткүл адамзаттын башына келген балээден арылабыз деген үмүт зор. Биз, Иран улуту, Кудай буйруса коронавирусту жеӊебиз, эгер мындай оор акыбалда бири-бирибизге жакын болуп ынтымака келсек, бул жеӊиште сакталып калчу жетишкендигибиз, ушул болот. Биздин урааныбыз «Биздин колубуздан келет!»  Иран коронавирустан кийин руханий, маданий, социалдык, жоопкерчилик жана башкаруу, ынтымак-ырашкерлик өңүттө мындан да жакшыраак боло алат.

                                                                           Голам-Али Хадад Адел

24-март 2020 жыл (5-фарвардин 1399-жыл)

https://www.mehrnews.com/news/4886469/%D8%A8%D8%B9%D8%B6%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%A7

 

Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники
Опубликовать в Яндекс